A. G. Baumgarten’da duyusal bilginin bilimi olarak estetik


































































Baumgarten için psikoloji bilinçli olanın incelenmesidir ve bilinçli olan da ruhun kendisidir.19 Bu sebeple psikoloji ruhun incelenmesidir. Baumgarten psychologia empiricasında duyusal deneyimin doğasını tartışır. Bilincin nesneleri ruhta mevcut oldukları gibi evrenin temsilleridirler (sunumlarıdırlar). Bu sunumlar iki temel kategoriye ayrılabilirler bazı şeyleri açık bazı şeyleri bulanık düşünürüm. Baumgarten ruhta iki tane yetiyi varsayar: Bunlar üst bilme yetisi ve aşağı bilme yetisidir. Üst yeti anlıktır. Anlık, şeyleri açık-seçik bilir. Bir şeyin anlık tarafından temsili, onun kavramıdır. Bu nedenle anlığın bilgisi kavramsaldır. Anlığın ideal kavrayışı ya da mükemmelliği açık ve yeterli temsillerin sezgisel bilgisidir. Burada Baumgarten Leibnizi takip eder. Böyle bir sezgide akıl, kavramsal olarak bir şeyin özünü ve onun özellikleri ile mantıklı ilişkisini elde eder. Gerçeği açık ve kavramsal bilmenin yanı sıra ruh onu bulanık veya karmaşık da bilir. Açık-seçik olmayan temsile duyusal temsil denir.20
Kavramsal düşünme estetiğin sağlayabileceğinin ötesindedir. Filozofun, estetiği kavramsal bilgiye indirgeme yönündeki herhangi bir çabası, estetik deneyimi ortadan kaldıracaktır. Baumgarten duygular gibi karışık ve bulanık bilgilerle ilgilidir. Duyusal deneyimdeki duygular kaotik olarak algılanmazlar. Onlar düzenlidir. Duyusal deneyimin bu düzenini belirleyen bir form olmalıdır. O, estetiğin nesnesi olan formdur. Baumgarten, güzellik saf akılla değil, duyularla algılanır der. Buraya kadar Wolff’ün kavramsal çerçevesi içinde gibi görünür. Ancak Wolff’e yaptığı önemli bir ekleme vardır: analogon rationis, akıl-benzeri kavramı. Bazı şeylerin arasındaki karşılıklı bağlantıyı seçik olarak bilirim, bazılarınınkini ise belirsiz/bulanık olarak bilirim; dolayısıyla her iki bilme için yetilerim vardır. Şeylerin bağıntılarını kavramak için anlama-yetisine, yani akıl’a (ratio) sahibim ve şeylerin belirsiz bağıntılarını kavrama yetisine sahibim, o da şunlardan meydana gelir:
1) şeyler arasındaki uyumu kavrama (duyusal) yetisi, duyusal zeka (inferior facultas identitates rerum cognoscendi)
19 Wessell, P.Leonard, Alexander Baumgartens Contribution to the Development of Aesthetics, The Journal of Aesthetics and Art Criticism, Vol.30, No.3, The American Society for Aesthetics, 1972, s. 336
20 a.g.e., s. 337
10



17. SAYFADAKI ANAHTAR KELIMELER

baumgarten
olan
duyusal
açık
eder
kadar


17. SAYFA ICERIGI

Baumgarten için psikoloji bilinçli olanın incelenmesidir ve bilinçli olan da ruhun kendisidir.19 Bu sebeple psikoloji ruhun incelenmesidir. Baumgarten psychologia empiricasında duyusal deneyimin doğasını tartışır. Bilincin nesneleri ruhta mevcut oldukları gibi evrenin temsilleridirler (sunumlarıdırlar). Bu sunumlar iki temel kategoriye ayrılabilirler bazı şeyleri açık bazı şeyleri bulanık düşünürüm. Baumgarten ruhta iki tane yetiyi varsayar: Bunlar üst bilme yetisi ve aşağı bilme yetisidir. Üst yeti anlıktır. Anlık, şeyleri açık-seçik bilir. Bir şeyin anlık tarafından temsili, onun kavramıdır. Bu nedenle anlığın bilgisi kavramsaldır. Anlığın ideal kavrayışı ya da mükemmelliği açık ve yeterli temsillerin sezgisel bilgisidir. Burada Baumgarten Leibnizi takip eder. Böyle bir sezgide akıl, kavramsal olarak bir şeyin özünü ve onun özellikleri ile mantıklı ilişkisini elde eder. Gerçeği açık ve kavramsal bilmenin yanı sıra ruh onu bulanık veya karmaşık da bilir. Açık-seçik olmayan temsile duyusal temsil denir.20
Kavramsal düşünme estetiğin sağlayabileceğinin ötesindedir. Filozofun, estetiği kavramsal bilgiye indirgeme yönündeki herhangi bir çabası, estetik deneyimi ortadan kaldıracaktır. Baumgarten duygular gibi karışık ve bulanık bilgilerle ilgilidir. Duyusal deneyimdeki duygular kaotik olarak algılanmazlar. Onlar düzenlidir. Duyusal deneyimin bu düzenini belirleyen bir form olmalıdır. O, estetiğin nesnesi olan formdur. Baumgarten, güzellik saf akılla değil, duyularla algılanır der. Buraya kadar Wolff’ün kavramsal çerçevesi içinde gibi görünür. Ancak Wolff’e yaptığı önemli bir ekleme vardır: analogon rationis, akıl-benzeri kavramı. Bazı şeylerin arasındaki karşılıklı bağlantıyı seçik olarak bilirim, bazılarınınkini ise belirsiz/bulanık olarak bilirim; dolayısıyla her iki bilme için yetilerim vardır. Şeylerin bağıntılarını kavramak için anlama-yetisine, yani akıl’a (ratio) sahibim ve şeylerin belirsiz bağıntılarını kavrama yetisine sahibim, o da şunlardan meydana gelir:
1) şeyler arasındaki uyumu kavrama (duyusal) yetisi, duyusal zeka (inferior facultas identitates rerum cognoscendi)
19 Wessell, P.Leonard, Alexander Baumgartens Contribution to the Development of Aesthetics, The Journal of Aesthetics and Art Criticism, Vol.30, No.3, The American Society for Aesthetics, 1972, s. 336
20 a.g.e., s. 337
10

İlgili Kaynaklar







single.php