A. G. Baumgarten’da duyusal bilginin bilimi olarak estetik


































































Baumgartena göre duyusal algılama kusurlu veya eksik kalmış bir rasyonel algı olarak görülmemelidir, o daha çok bağımsız bir yetenektir. Bir nesneyi kapalı, karmaşık veya bulanık olarak algılamanın bir kusur olmadığını ve ruhun özel (spesifik) bir bilme türü olarak anlaşılması gerektiğini öne sürer. Eğer bir temsil belirgin/açık değilse, Baumgarten için o sadece duyusaldır. Bu yüzden alt düzey bilme, bilmenin duyusal biçimidir. Kendisi rasyonel olmasa da bir bilme yetisi olması onu rasyonel prosedürlere benzer kılar. Bu sebeple Baumgarten estetiği, insanoğluna içgüdüsel bir miras olarak kalan rasyonele benzer (analog) düşünme sanatı olarak tanımlar (ars analogi rationis).
Aşağı bilme yetisi kısmen Baumgartenin Metaphisicasında belirlediği aşağı yetilerle örtüşür.
1) Maddi gözlem: Fenomenlerin hem dış duyularla (görme, işitme, dokunma, vb.) duyumsama hem de içsel anlamda duygularla hissedebilme yetisidir. Tüm güzel düşüncenin temelini, ruhun sadece dış duyuyla kazanmaması, bilakis diğer ruhsal yetilerin etkilerini en içten bilinçle ve iç duyuyla/duyguyla da deneyimlemesi ve burada kendi hkimiyeti altında tutabilmesi için kesin duyumsama. Duyumsamanın bu yetisinin daha sonra diğerleri ile uyum halinde olabilmesi için bu, hangi türde olursa olsun, her zaman ve her yerde duyusal izlenimleriyle farklı tür ve çıkış yerine sahip düşünceleri bastırmayacak olan güzel yetide etkili olmalıdır.27
2) İmgelem yetisi: Güzel tine imgelem yeteneğini veren imgelem tasavvur etmek için doğal yeti, çünkü genellikle geçmiş olaylar güzel tasvir edilmelidirler, güzel düşünmedeki eylemi bitmeden önce şimdiki durum genellikle geçmişe taşar, sadece şimdiki durumdan değil, aynı zamanda geçmişten de geleceğin şimdiden bilinmesinden, imgeleme gücünün daha sonra diğer yetilerle uyum halinde olması için bu, her zaman ve her yerde ilgili tek durumlarda diğer tasavvurları imgelemleri ile karartmaması için ki bunların tümü doğaları gereğince çok daha zayıftırlar, güzel yetenekte etkili olmalıdırlar. Genelde eskilerde gözlemlendiği gibi eğer imgeleme gücüne şairlik yeteneği de katılırsa, o zaman bu yetinin güzel yetenekte içeriliyor olması şeklinde çifte bir zorunluluk oluşur.28
27 a.g.e., s. 19 28 a.g.e., s. 19
15



22. SAYFADAKI ANAHTAR KELIMELER

yeti
duyusal
olan
aşağı
düşünme
yetisi


22. SAYFA ICERIGI

Baumgartena göre duyusal algılama kusurlu veya eksik kalmış bir rasyonel algı olarak görülmemelidir, o daha çok bağımsız bir yetenektir. Bir nesneyi kapalı, karmaşık veya bulanık olarak algılamanın bir kusur olmadığını ve ruhun özel (spesifik) bir bilme türü olarak anlaşılması gerektiğini öne sürer. Eğer bir temsil belirgin/açık değilse, Baumgarten için o sadece duyusaldır. Bu yüzden alt düzey bilme, bilmenin duyusal biçimidir. Kendisi rasyonel olmasa da bir bilme yetisi olması onu rasyonel prosedürlere benzer kılar. Bu sebeple Baumgarten estetiği, insanoğluna içgüdüsel bir miras olarak kalan rasyonele benzer (analog) düşünme sanatı olarak tanımlar (ars analogi rationis).
Aşağı bilme yetisi kısmen Baumgartenin Metaphisicasında belirlediği aşağı yetilerle örtüşür.
1) Maddi gözlem: Fenomenlerin hem dış duyularla (görme, işitme, dokunma, vb.) duyumsama hem de içsel anlamda duygularla hissedebilme yetisidir. Tüm güzel düşüncenin temelini, ruhun sadece dış duyuyla kazanmaması, bilakis diğer ruhsal yetilerin etkilerini en içten bilinçle ve iç duyuyla/duyguyla da deneyimlemesi ve burada kendi hkimiyeti altında tutabilmesi için kesin duyumsama. Duyumsamanın bu yetisinin daha sonra diğerleri ile uyum halinde olabilmesi için bu, hangi türde olursa olsun, her zaman ve her yerde duyusal izlenimleriyle farklı tür ve çıkış yerine sahip düşünceleri bastırmayacak olan güzel yetide etkili olmalıdır.27
2) İmgelem yetisi: Güzel tine imgelem yeteneğini veren imgelem tasavvur etmek için doğal yeti, çünkü genellikle geçmiş olaylar güzel tasvir edilmelidirler, güzel düşünmedeki eylemi bitmeden önce şimdiki durum genellikle geçmişe taşar, sadece şimdiki durumdan değil, aynı zamanda geçmişten de geleceğin şimdiden bilinmesinden, imgeleme gücünün daha sonra diğer yetilerle uyum halinde olması için bu, her zaman ve her yerde ilgili tek durumlarda diğer tasavvurları imgelemleri ile karartmaması için ki bunların tümü doğaları gereğince çok daha zayıftırlar, güzel yetenekte etkili olmalıdırlar. Genelde eskilerde gözlemlendiği gibi eğer imgeleme gücüne şairlik yeteneği de katılırsa, o zaman bu yetinin güzel yetenekte içeriliyor olması şeklinde çifte bir zorunluluk oluşur.28
27 a.g.e., s. 19 28 a.g.e., s. 19
15

İlgili Kaynaklar







single.php