A. G. Baumgarten’da duyusal bilginin bilimi olarak estetik


































































sayıda belirli estetik hakikatler, aynı zamanda mantıklı hakikatler değildir. Estetik hakikatin güzel tasvir edilmesi gereken parçaları genelde bütünlüğün mantıklı hakikatini ortaya koyar ve parçaların sayılması ve sonlandırılması bağlamında bundan başka bir olanak bulunmaz. Ancak hakikat, entelektüel olarak kavranabildiği ölçüde, estetikçi tarafından amaçlanmaz. Eğer bu dolaylı olarak birden fazla estetik hakikatten bütün olarak görünürse veya estetik hakikatle edimde kesişirse, bilimsel düşünen estetikçi bunu sadece kutlayabilir. Fakat onun en hararetli şekilde aradığı bu mantıksal hakikat değildir.61 Estetikçinin ulaşmaya çalıştığı mantıksal değil, estetik hakikattir.
Baumgarten için estetik deneyimdeki haz, mükemmelliğin algılanmasından çıkar. Bu noktada o, mükemmelliğin sezilmesinden çıkan durum, hazdır62 diyen Leibnizden ayrı düşmez. Fakat ve bu önemlidir, o duyusal temsillerin mükemmelliğini kasteder. Bu, açık ve seçik birliğin deneyimine indirgenemeyen deneyimin mükemmelliğidir. Burada Baumgarten Leibnizden büyük ölçüde ayrılır. Baumgarten bir komedi şairinin ahlaka bakışının bir filozofunkinden farklı biçimde olduğunu savunur. Şairin söz ettiği estetik hakikattir buna karşın filozof anlatımını yaparken cümlelerini özenle belirler ve bunları bilimsel olarak kanıtlar. Benzer şekilde güneş tutulmasının bir astronom tarafından yapılan tanımı ile bir çobanın arkadaşları veya sevgilisi ile konuşurken63 yaptığı tanımlama farklıdır Çoban, estetik hakikatten; astronom ise mantıksal hakikatten söz eder.
Genel estetikolojik hakikatlerden sadece, güzelliğin yasasına zarar vermeyen akıl-benzeri (analogon rationis) tarafından duyusal olarak tasavvur edilebilenler ve tasavvur edilebildikleri sürece estetiktirler.
2.2. Estetik Yanlışlık
Baumgarten estetik yanlışı duyusal olarak kavranabildiği sürece öznel yanlışlık ve düşüncelerle, düşünce konularının hakikati arasındaki çelişki olarak tanımlar. Estetik yanlışlık açısından anlaşılır olması ve duyusal açıklığın kast edilmiş olması şartıyla
61 a.g.e., s. 57 62 Will, Frederic, Cognition Through Beauty in Moses Mendelssons Early Aesthetics, The Journal of
Aesthetics and Art Criticism, Vol.14, No.1, The American Society for Aesthetics, 1955, s. 99 63 Baumgarten, A. G., a.g.e., s. 55 – 59
29



36. SAYFADAKI ANAHTAR KELIMELER

baumgarten
duyusal
estetik
hakikat
değil
güzel


36. SAYFA ICERIGI

sayıda belirli estetik hakikatler, aynı zamanda mantıklı hakikatler değildir. Estetik hakikatin güzel tasvir edilmesi gereken parçaları genelde bütünlüğün mantıklı hakikatini ortaya koyar ve parçaların sayılması ve sonlandırılması bağlamında bundan başka bir olanak bulunmaz. Ancak hakikat, entelektüel olarak kavranabildiği ölçüde, estetikçi tarafından amaçlanmaz. Eğer bu dolaylı olarak birden fazla estetik hakikatten bütün olarak görünürse veya estetik hakikatle edimde kesişirse, bilimsel düşünen estetikçi bunu sadece kutlayabilir. Fakat onun en hararetli şekilde aradığı bu mantıksal hakikat değildir.61 Estetikçinin ulaşmaya çalıştığı mantıksal değil, estetik hakikattir.
Baumgarten için estetik deneyimdeki haz, mükemmelliğin algılanmasından çıkar. Bu noktada o, mükemmelliğin sezilmesinden çıkan durum, hazdır62 diyen Leibnizden ayrı düşmez. Fakat ve bu önemlidir, o duyusal temsillerin mükemmelliğini kasteder. Bu, açık ve seçik birliğin deneyimine indirgenemeyen deneyimin mükemmelliğidir. Burada Baumgarten Leibnizden büyük ölçüde ayrılır. Baumgarten bir komedi şairinin ahlaka bakışının bir filozofunkinden farklı biçimde olduğunu savunur. Şairin söz ettiği estetik hakikattir buna karşın filozof anlatımını yaparken cümlelerini özenle belirler ve bunları bilimsel olarak kanıtlar. Benzer şekilde güneş tutulmasının bir astronom tarafından yapılan tanımı ile bir çobanın arkadaşları veya sevgilisi ile konuşurken63 yaptığı tanımlama farklıdır Çoban, estetik hakikatten; astronom ise mantıksal hakikatten söz eder.
Genel estetikolojik hakikatlerden sadece, güzelliğin yasasına zarar vermeyen akıl-benzeri (analogon rationis) tarafından duyusal olarak tasavvur edilebilenler ve tasavvur edilebildikleri sürece estetiktirler.
2.2. Estetik Yanlışlık
Baumgarten estetik yanlışı duyusal olarak kavranabildiği sürece öznel yanlışlık ve düşüncelerle, düşünce konularının hakikati arasındaki çelişki olarak tanımlar. Estetik yanlışlık açısından anlaşılır olması ve duyusal açıklığın kast edilmiş olması şartıyla
61 a.g.e., s. 57 62 Will, Frederic, Cognition Through Beauty in Moses Mendelssons Early Aesthetics, The Journal of
Aesthetics and Art Criticism, Vol.14, No.1, The American Society for Aesthetics, 1955, s. 99 63 Baumgarten, A. G., a.g.e., s. 55 – 59
29

İlgili Kaynaklar







single.php