A. G. Baumgarten’da duyusal bilginin bilimi olarak estetik


































































Baumgarten, estetik alanda güzel düşünmeye ahlaki anlamda tezat yaratacak hususlardan ve aşağıdaki dizelerde dolaysız olarak bağladığı konulardan kaçınmak gerektiğini belirtir:
Ne şüpheye neden olacak şekilde düşün, ne de arkadaşlarına yanlış yapacak şekilde davran.68
Ona göre, konuşmacı, erdem ve erdemsizlik arasında kaldığı ve doğrunun ne olduğundan açıkça emin olmadığı durumlarda, dinleyicilerini kaybetme kaygısıyla, sanki doğruymuş izlenimini yaratmamalıdır.
Sen istediğin tarafa, ister geleneklerini korumaya çalışan ve genel olarak iyiler olarak nitelendirilen muhafazakrlara istersen de genel olarak kötü olanları önermeye çalışanlara dahil ol. Zira bu şekilde sen, her zaman için onların oyunu alamayacak şekilde iyiler için düşündürücü şekilde şüpheli olacaksın ama kötüler de senden hoşlanırken aynı şüpheyle hoşlanacaklar. Şimdi sen, hangisi için bir sanat adamı olacaksın?69 Konuşmacı, ikiyüzlü biri gibi “erdem maskesini sadece gösteriş olsun diye taşımamalıdır. Çünkü her ne kadar zekice gizlense de, gerçek karakter er ya da geç akıl-benzeri tarafından anlaşılır. Eşi benzeri olmayan bir dost gibi görünmek erdemsizliktir, bu ister yalanın açık olarak yanlışların maskesinin düşmesi ile ortaya çıkmış, isterse onun yanlışlığı ilk bakışta hilekrlığından anlaşılmış olsun.'” 70
Güzel düşüncelere, bir filozofun çeşitli özelliklerde ve büyüklüklerde haklı olarak talep edebileceği, fakat hiçbir bağıntıda ilişkiyi mahrum bıraktırmayan akılbenzerinin (analogon rationis) talep edeceği temellendirilmemiş, gerekçelendirilmemiş ve ayrıntıları eksik olan konular karışabilir. Bağlantılı olmayan konuların bu tarzdaki bir gerekçelendirilmemişliği estetik yanlışlığa yüklenemez. Fakat eğer o bağıntıdan yoksun bırakılırsa, yani -hangi özellik ve büyüklükte olursa olsun- konular için akıl-benzerinin (analogon rationis) talep ettiği ilişki bulunmazsa, o zaman estetik yanlışlık ortaya çıkar.71
68 a.g.e., s. 97 69 a.g.e., s. 97 70 a.g.e., s. 97 71 a.g.e., s. 99
32



39. SAYFADAKI ANAHTAR KELIMELER

benzeri
olan
baumgarten
güzel
akılbenzeri
rationis


39. SAYFA ICERIGI

Baumgarten, estetik alanda güzel düşünmeye ahlaki anlamda tezat yaratacak hususlardan ve aşağıdaki dizelerde dolaysız olarak bağladığı konulardan kaçınmak gerektiğini belirtir:
Ne şüpheye neden olacak şekilde düşün, ne de arkadaşlarına yanlış yapacak şekilde davran.68
Ona göre, konuşmacı, erdem ve erdemsizlik arasında kaldığı ve doğrunun ne olduğundan açıkça emin olmadığı durumlarda, dinleyicilerini kaybetme kaygısıyla, sanki doğruymuş izlenimini yaratmamalıdır.
Sen istediğin tarafa, ister geleneklerini korumaya çalışan ve genel olarak iyiler olarak nitelendirilen muhafazakrlara istersen de genel olarak kötü olanları önermeye çalışanlara dahil ol. Zira bu şekilde sen, her zaman için onların oyunu alamayacak şekilde iyiler için düşündürücü şekilde şüpheli olacaksın ama kötüler de senden hoşlanırken aynı şüpheyle hoşlanacaklar. Şimdi sen, hangisi için bir sanat adamı olacaksın?69 Konuşmacı, ikiyüzlü biri gibi “erdem maskesini sadece gösteriş olsun diye taşımamalıdır. Çünkü her ne kadar zekice gizlense de, gerçek karakter er ya da geç akıl-benzeri tarafından anlaşılır. Eşi benzeri olmayan bir dost gibi görünmek erdemsizliktir, bu ister yalanın açık olarak yanlışların maskesinin düşmesi ile ortaya çıkmış, isterse onun yanlışlığı ilk bakışta hilekrlığından anlaşılmış olsun.'” 70
Güzel düşüncelere, bir filozofun çeşitli özelliklerde ve büyüklüklerde haklı olarak talep edebileceği, fakat hiçbir bağıntıda ilişkiyi mahrum bıraktırmayan akılbenzerinin (analogon rationis) talep edeceği temellendirilmemiş, gerekçelendirilmemiş ve ayrıntıları eksik olan konular karışabilir. Bağlantılı olmayan konuların bu tarzdaki bir gerekçelendirilmemişliği estetik yanlışlığa yüklenemez. Fakat eğer o bağıntıdan yoksun bırakılırsa, yani -hangi özellik ve büyüklükte olursa olsun- konular için akıl-benzerinin (analogon rationis) talep ettiği ilişki bulunmazsa, o zaman estetik yanlışlık ortaya çıkar.71
68 a.g.e., s. 97 69 a.g.e., s. 97 70 a.g.e., s. 97 71 a.g.e., s. 99
32

İlgili Kaynaklar







single.php