A. G. Baumgarten’da duyusal bilginin bilimi olarak estetik


































































Bu karıştırma ile ilgili olarak Baumgarten, Aestheticanın 579. maddesinde Platonun öğrencilerinin bu iki düşünme türünü karıştırarak tehlikeli bir tereddüt içerisine girdiklerini, buna karşın Aristotelesin eserlerinde mantıksal hakikat ve estetik olasılık arasındaki farkı ortaya koyduğunu belirtir.
Baumgarten, estetiko-dogmatik düşünme tarzının logikodogmatik (logikodogmatisch) ve estetikodogmatik (sthetikodogmatisch) düşünme olmak üzere iki biçimden oluştuğunu ortaya koyar. Logikodogmatik (logikodogmatisch) ve estetikodogmatik (sthetikodogmatisch) düşünme biçimleri, kavramlarının, başlıca anlamlarına göre temellendirilen tanımları itibariyle sadece form açısından değil, ilk bakışta aynı gibi görünen nesne alanları itibariyle de birbirlerinden ayrıldıklarını ileri sürer. Ona göre, birincisi öncelikle nesnelerinin özlerinin ardına düşerken, ikincisi onun çıkarsamalarının peşine düşer; birincisi esas itibariyle kendi nesnelerinin bulunduğu genel kavramları araştırırken, ikincisi dikkatini öncelikle aynı nesneleri kendi aralarında bir araya getiren buna tabi kavramlara yöneltir.
Sonuç itibariyle ona göre, neredeyse her bilimde olanaklı olmak üzere, mantıksal düşünmenin bittiği yerde, estetik olan (düşünme) başlar.
Hakikat için estetik bilgiye dayanan mutlak çaba, karşılaştırmalı olarak incelendiğinde, ona göre, en yüksek derecede materyal yetkinliğinde ve en yüksek yoğunlukta tarihsel biçimde estetik olarak düşünmekte ortaya çıkar. Bunun ilk ve en genel problemi, gerçekleri ve geçmişte yaşanan münferit olayları tanımlamak; ikincisi, ki ona göre ihmal edilmemelidir, estetikçi için mevcut ruhsal durumu ifade etmesi; üçüncüsü, her ne kadar öyle olmadığı görünse de, geleceği öngörmektir. Ona göre, eğer ikinci düşünme biçimi empirik olarak ve üçüncüsü de mantik (öngörüsel) olarak adlandırılırsa, o zaman estetiko-tarihsel düşünme biçimi, dar anlamda ya tarihseldir ya da empirik veya düşünseldir (mental).
Estetiko-tarihsel düşünmenin ilk türüne örnek, “meşhur yazarların eski Roma halkının şans ve şanssızlıklarını anlatan” tarihsel olayları ele alan eserlerdir.
İkinci tür olan deneysel düşünme biçimi, eski mektuplardır. Örneğin, Cicero ve Plinius un mektupları. Onlar olayların yaşandığı sırada kendi duygu ve düşüncelerini,
44



51. SAYFADAKI ANAHTAR KELIMELER

hakikat
estetik
baumgarten
mantıksal
nesne
kadar


51. SAYFA ICERIGI

Bu karıştırma ile ilgili olarak Baumgarten, Aestheticanın 579. maddesinde Platonun öğrencilerinin bu iki düşünme türünü karıştırarak tehlikeli bir tereddüt içerisine girdiklerini, buna karşın Aristotelesin eserlerinde mantıksal hakikat ve estetik olasılık arasındaki farkı ortaya koyduğunu belirtir.
Baumgarten, estetiko-dogmatik düşünme tarzının logikodogmatik (logikodogmatisch) ve estetikodogmatik (sthetikodogmatisch) düşünme olmak üzere iki biçimden oluştuğunu ortaya koyar. Logikodogmatik (logikodogmatisch) ve estetikodogmatik (sthetikodogmatisch) düşünme biçimleri, kavramlarının, başlıca anlamlarına göre temellendirilen tanımları itibariyle sadece form açısından değil, ilk bakışta aynı gibi görünen nesne alanları itibariyle de birbirlerinden ayrıldıklarını ileri sürer. Ona göre, birincisi öncelikle nesnelerinin özlerinin ardına düşerken, ikincisi onun çıkarsamalarının peşine düşer; birincisi esas itibariyle kendi nesnelerinin bulunduğu genel kavramları araştırırken, ikincisi dikkatini öncelikle aynı nesneleri kendi aralarında bir araya getiren buna tabi kavramlara yöneltir.
Sonuç itibariyle ona göre, neredeyse her bilimde olanaklı olmak üzere, mantıksal düşünmenin bittiği yerde, estetik olan (düşünme) başlar.
Hakikat için estetik bilgiye dayanan mutlak çaba, karşılaştırmalı olarak incelendiğinde, ona göre, en yüksek derecede materyal yetkinliğinde ve en yüksek yoğunlukta tarihsel biçimde estetik olarak düşünmekte ortaya çıkar. Bunun ilk ve en genel problemi, gerçekleri ve geçmişte yaşanan münferit olayları tanımlamak; ikincisi, ki ona göre ihmal edilmemelidir, estetikçi için mevcut ruhsal durumu ifade etmesi; üçüncüsü, her ne kadar öyle olmadığı görünse de, geleceği öngörmektir. Ona göre, eğer ikinci düşünme biçimi empirik olarak ve üçüncüsü de mantik (öngörüsel) olarak adlandırılırsa, o zaman estetiko-tarihsel düşünme biçimi, dar anlamda ya tarihseldir ya da empirik veya düşünseldir (mental).
Estetiko-tarihsel düşünmenin ilk türüne örnek, “meşhur yazarların eski Roma halkının şans ve şanssızlıklarını anlatan” tarihsel olayları ele alan eserlerdir.
İkinci tür olan deneysel düşünme biçimi, eski mektuplardır. Örneğin, Cicero ve Plinius un mektupları. Onlar olayların yaşandığı sırada kendi duygu ve düşüncelerini,
44

İlgili Kaynaklar







single.php