Ebû Hanîfe’nin kader, insan fiilleri ve büyük günah hakkındaki görüşleri









































































A-KADER KELİMESİNİN SÖZLÜK ve TERİM ANLAMI
Kader kelimesi lügatte; miktar, ölçü bir şeyi bir ölçüye göre tayin ve tesbit etmek ve bir hikmete göre yapmak manalarına gelmektedir.1
Bir başka kullanıma göre kader kelimesi lügatte; bir şeyin kemiyetinin(sayı ve miktarının) açıklanması manasına gelir.2 Bu mana, kelimenin kök manasında bulunan miktarları takdir ile ilgilidir.
Tefil babına nakledilmekle takdir, bir şeye güç yetirmek ve kdir olmak manasına gelir.3 Bu güç de sınırlı olacağı için, kelimenin kök manası buna da elverişlidir. Ölçülü ve sınırlı vermek, yani azaltmak manasına da gelir.
Bundan başka kader kelimesi, hazırlamak, düzeltmek, kolaylaştırmak, müddet tayin etmek4 gibi manalara da gelmektedir ki, bunların hepsi yukarıda belirtildiği gibi kök manalar ile ilgilidir.
Lügatte birden çok manaya gelen kader kelimesi, terim olarak genellikle kaza kelimesi ile birlikte kullanılır ve aralarında bir ilişki kurulur. Buna göre kaza ve kader kelimelerinden biri, mahlkatın belli bir plan ve ölçüye göre takdir edilmesi, diğeri de takdir edilen şekle göre varlıkların yaratılması, ortaya çıkması manasına gelmektedir. Her iki mana da bu kelimelerin sonradan kazandıkları izaf anlamlardır ve bu kelimelerin kök manaları ikisi için de kullanılmaya müsait olduğundan, bu iki kelimeden hangisine kaza, hangisine de kader denileceği hususunda ihtilaf edilmiştir. Daha sonra ortaya çıkan türlü fikirler neticesinde bu ıstılah manaları alan kaza ve kader kelimeleri başlangıçta bu manalarda kullanılmıyordu.
Kaza ve kader kelimelerinin Eşar ve Mturd mütekellimlerce farklı manalarda kullanıldığı görülmektedir.
Mturdlere göre kader: Hak Telnın ezelden, ebede (sonsuzluğa) kadar olmuş ve olacak şeylerin zaman ve yerini, özellik ve niteliklerini, ne şekilde ve ne
1 İbn Manzr, Cemlüddn, Lisanul-Arap, c.XX,/47-49, Beyrut, tsz.; sım Efendi, Kmus Tercemesi, c.II, s.618, İstanbul, 1305 h.
2 Rğıb el- Isfahn, el- Müfredt, s.596., 1970. 3 Rğıb el- Isfahn, a.g.e., s.596. 4 Rğıb el- Isfahn, a.s.e., s.597.
27



36. SAYFAYA BENZER SAYFALAR

Seyyid Bey'in (1873-1925) kelamî görüşleri ve hilafet hakkındaki düşünceleri - Sayfa 59
51 noktasındadır. Mûtezile’nin kaderi inkâr etmeleri kesin değildir onlar Cebriye ve Eşa’riye’nin talakki ettikleri kati, zorunlu ve mücbir kaderi inkar ederler. Maturîdîler de yukarıda İrade bahsinde gördüğümüz gibi zahiren bir orta yol takip ediyorlarsa da netice itibariyle Mûtezile ile beraberdirler. İslamiyet doğduğu ilk zamanlardan beri bizde, İslam âleminde bu mesele hakkına iki kelime vard...
Seyyid Bey'in (1873-1925) kelamî görüşleri ve hilafet hakkındaki düşünceleri - Sayfa 60
52 kader arasında denklik bulunduğunu beyan ediyor ve sonradan “kaza kelimesinden “yaratma” manası dahi murad olunur” diyor. “Şerh-i mevakıf” ta belirtildiği üzere Eş’ariler kaza ile kaderi ayırıyorlar ve “kaza, eşyaya ezelde bulundukları hal üzere taalluk eden İrade-i ezeliyedir” Kader de o eşyayı, zevat ve ahvalinde muayyen ve miktar-ı mahsus üzere Cenab-ı Hakkın yaratması ve icadıdır diyorlar....
Kur'an'da kelime kader ve ecel kavramlarının tahlili - Sayfa 42
32 gibi, hiçbir şeyi ölçüp biçmeden gelişigüzel şekilde yaratmaz. Aksine Allah ölçüp biçtiği şekilde yaratır… Kader kelimesi, kaza kelimesiyle birlikte de kullanılır ve bu çerçevede mesela, “Allah’ın kazası ve kaderiyle…” denir. Kaza Allah’ın ilminde olan şey, kader ise iradesinde bulunan şeydir.111 Kader kelimesinin kaza ile birlikte kullanılması, teknik bir anlam ve kullanımı ifade eder. Bu da...

36. SAYFADAKI ANAHTAR KELIMELER

takdir
kader
kelimesi
zaman
kaza
şeyin


36. SAYFA ICERIGI

A-KADER KELİMESİNİN SÖZLÜK ve TERİM ANLAMI
Kader kelimesi lügatte; miktar, ölçü bir şeyi bir ölçüye göre tayin ve tesbit etmek ve bir hikmete göre yapmak manalarına gelmektedir.1
Bir başka kullanıma göre kader kelimesi lügatte; bir şeyin kemiyetinin(sayı ve miktarının) açıklanması manasına gelir.2 Bu mana, kelimenin kök manasında bulunan miktarları takdir ile ilgilidir.
Tefil babına nakledilmekle takdir, bir şeye güç yetirmek ve kdir olmak manasına gelir.3 Bu güç de sınırlı olacağı için, kelimenin kök manası buna da elverişlidir. Ölçülü ve sınırlı vermek, yani azaltmak manasına da gelir.
Bundan başka kader kelimesi, hazırlamak, düzeltmek, kolaylaştırmak, müddet tayin etmek4 gibi manalara da gelmektedir ki, bunların hepsi yukarıda belirtildiği gibi kök manalar ile ilgilidir.
Lügatte birden çok manaya gelen kader kelimesi, terim olarak genellikle kaza kelimesi ile birlikte kullanılır ve aralarında bir ilişki kurulur. Buna göre kaza ve kader kelimelerinden biri, mahlkatın belli bir plan ve ölçüye göre takdir edilmesi, diğeri de takdir edilen şekle göre varlıkların yaratılması, ortaya çıkması manasına gelmektedir. Her iki mana da bu kelimelerin sonradan kazandıkları izaf anlamlardır ve bu kelimelerin kök manaları ikisi için de kullanılmaya müsait olduğundan, bu iki kelimeden hangisine kaza, hangisine de kader denileceği hususunda ihtilaf edilmiştir. Daha sonra ortaya çıkan türlü fikirler neticesinde bu ıstılah manaları alan kaza ve kader kelimeleri başlangıçta bu manalarda kullanılmıyordu.
Kaza ve kader kelimelerinin Eşar ve Mturd mütekellimlerce farklı manalarda kullanıldığı görülmektedir.
Mturdlere göre kader: Hak Telnın ezelden, ebede (sonsuzluğa) kadar olmuş ve olacak şeylerin zaman ve yerini, özellik ve niteliklerini, ne şekilde ve ne
1 İbn Manzr, Cemlüddn, Lisanul-Arap, c.XX,/47-49, Beyrut, tsz.; sım Efendi, Kmus Tercemesi, c.II, s.618, İstanbul, 1305 h.
2 Rğıb el- Isfahn, el- Müfredt, s.596., 1970. 3 Rğıb el- Isfahn, a.g.e., s.596. 4 Rğıb el- Isfahn, a.s.e., s.597.
27

İlgili Kaynaklar







single.php