Ebû Hanîfe’nin kader, insan fiilleri ve büyük günah hakkındaki görüşleri









































































Ona göre Allah nesneleri var olmazdan evvel ezelde bilmekteydi. Allah varlıkları yoktan yaratmıştır. Bizim bilmemize benzemeyerek bilir. Yok olanı, yokluk halinde yok olarak bilir. Onu yaratacağı zaman nasıl olacağını da bilir. Var olanı da varlığı halinde mevcut ve onun nasıl yok olacağını da bilir. Allah, ayakta olanı, bu halinde ayakta olarak; oturduğu zaman da oturuş halinde olarak ilmi değişmeden ve onda yeni bir bilgi hasıl olmadan bilir. Ezeli ve ebed olan ilmi ile bilicidir.13
İmam Azam Allahın ezel ilmini kabul etmektedir. Ancak, ilh ezeli ilim ile insanın davranış özgürlüğü arasında bir çelişki veya bir zorunluluk görmemektedir.
Eb Hanfeye göre Allah ezelde ilmiyle her şeyi bilmiş, ilmiyle irade edip, iradesiyle her şeyi takdir etmiştir. Allahın iradesi şer emirlerin önüne geçmiştir.
Buna göre kadere iman Allaha imanın zorunlu bir sonucudur. Çünkü Allahın ilim, irade, kudret gibi ezel sıfatlarının var oluşu bunu gerektirir.
Bu delillendirme kaderin akl olarak delillendirilmesidir. Kadere imanın gereğine dair Eb Hanfe görüşlerini ayetlerle desteklemiştir. Onların işledikleri her şey kitaplarda (amel defterlerinde) kayıtlıdır. Küçük, büyük her şey yazılıdır.14 ayeti bunu belirtmektedir. Hz. Peygamber (s.a.v)de şöyle buyuruyor: Allahın ilk yarattığı varlık kalemdir. Allah Tel, kaleme yaz dedi. Kalem de, ne yazayım? dedi. Allah Tel, kıyamete kadar olacak işleri yaz, buyurdu. 15 Bu ayet ve hadis haricinde Eb Hanfe hidayet- dellet, hayır- şer vb. görüşlerini açıklarken de ayet ve hadislerden delil getirerek görüşlerini sağlam temellere oturtmuştur.
2. Eb Hanfenin Kader Anlayışı Eb Hanfeye göre Allah eşyayı bir şeyden yaratmadı. Allah, eşyayı oluşundan önce, ezelde biliyordu. O, eşyayı takdir eden ve oluşturandır. Allahın dilemesi, ilmi, kazası, takdiri ve Levh-i Mahfzdaki yazısı olmadan, dünya ve ahirette hiçbir şey vaki
13 Beyazzde, a.g.e., s.84. 14 el-Kamer, 54/ 52,53. 15 el-Vasiyye, s.152. ; Eb Dvud, Sünnet,16.
33



42. SAYFAYA BENZER SAYFALAR

Mâtürîdî ve Nesefî'de kesb teorisi - Sayfa 53
44 diğer meselelere çözüm getirirken İmâm-ı Âzâm’ın görüşlerine paralel bir bakış açısına sahip olduğundan varılabilir. Mensubu olduğu mezhebin Allah’ın sıfatları konusundaki hassasiyetleri düşünüldüğünde Mâtürîdî’nin Allah’ın ilmi ile insan fiili arasındaki bağı nasıl kuracağı anlaşılabilir. Mâtürîdî, tıpkı insan fiillerinin yaratılması konusundaki Allah’tan başka bir kişinin her hangi bir şeyi...
Kur'an'ın kader konusuna bakışı - Sayfa 25
olanı, varlığı halinde var olarak bilir. Onun yokluğunun nasıl olacağını da bilir.”59 Bu ifadelerde yer alan kaderin ezelde takdir edilmesi konusunu Ali el-Kârî şöyle açıklar: “Varlıklar Allah yazdığı zaman var değildi. Levh-i mahfûz’da Allah Teâlâ, var olacak eşyayı vasfetmek sûretiyle kazasına uygun olarak, olacak diye yazmıştır; bunu bir emir tarzında yazmamıştır. Yani bu iş olacak, demiştir; o...
İlahi sıfatlar bağlamında kader meselesi - Sayfa 36
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. 29 Allah bilmektedir.136 Mektubun ağırlıklı konusu irade hürriyeti ve sorumluluğun temellendirilmesidir. O, bu meyandaki ayetlerin büyük kısmını metninde kullanmıştır. Ayıca kader teorisini savunanların dayandıkları ayetleri de tek tek tahlil ederek şöyle demiştir: “Allah insanların başına gelecek i...

42. SAYFADAKI ANAHTAR KELIMELER

allah
takdir
irade
allahın
kader
ilmi


42. SAYFA ICERIGI

Ona göre Allah nesneleri var olmazdan evvel ezelde bilmekteydi. Allah varlıkları yoktan yaratmıştır. Bizim bilmemize benzemeyerek bilir. Yok olanı, yokluk halinde yok olarak bilir. Onu yaratacağı zaman nasıl olacağını da bilir. Var olanı da varlığı halinde mevcut ve onun nasıl yok olacağını da bilir. Allah, ayakta olanı, bu halinde ayakta olarak; oturduğu zaman da oturuş halinde olarak ilmi değişmeden ve onda yeni bir bilgi hasıl olmadan bilir. Ezeli ve ebed olan ilmi ile bilicidir.13
İmam Azam Allahın ezel ilmini kabul etmektedir. Ancak, ilh ezeli ilim ile insanın davranış özgürlüğü arasında bir çelişki veya bir zorunluluk görmemektedir.
Eb Hanfeye göre Allah ezelde ilmiyle her şeyi bilmiş, ilmiyle irade edip, iradesiyle her şeyi takdir etmiştir. Allahın iradesi şer emirlerin önüne geçmiştir.
Buna göre kadere iman Allaha imanın zorunlu bir sonucudur. Çünkü Allahın ilim, irade, kudret gibi ezel sıfatlarının var oluşu bunu gerektirir.
Bu delillendirme kaderin akl olarak delillendirilmesidir. Kadere imanın gereğine dair Eb Hanfe görüşlerini ayetlerle desteklemiştir. Onların işledikleri her şey kitaplarda (amel defterlerinde) kayıtlıdır. Küçük, büyük her şey yazılıdır.14 ayeti bunu belirtmektedir. Hz. Peygamber (s.a.v)de şöyle buyuruyor: Allahın ilk yarattığı varlık kalemdir. Allah Tel, kaleme yaz dedi. Kalem de, ne yazayım? dedi. Allah Tel, kıyamete kadar olacak işleri yaz, buyurdu. 15 Bu ayet ve hadis haricinde Eb Hanfe hidayet- dellet, hayır- şer vb. görüşlerini açıklarken de ayet ve hadislerden delil getirerek görüşlerini sağlam temellere oturtmuştur.
2. Eb Hanfenin Kader Anlayışı Eb Hanfeye göre Allah eşyayı bir şeyden yaratmadı. Allah, eşyayı oluşundan önce, ezelde biliyordu. O, eşyayı takdir eden ve oluşturandır. Allahın dilemesi, ilmi, kazası, takdiri ve Levh-i Mahfzdaki yazısı olmadan, dünya ve ahirette hiçbir şey vaki
13 Beyazzde, a.g.e., s.84. 14 el-Kamer, 54/ 52,53. 15 el-Vasiyye, s.152. ; Eb Dvud, Sünnet,16.
33

İlgili Kaynaklar







single.php