İşçinin özen borcu ve özen borcunu ihlalinin hukuki sonuçları


















































































9
hukuki ilişkinin niteliğine, faaliyetin (işin) niteliğine, taraf iradelerine ve özellikle sözleşme şartlarına, somut durumun gereklerine göre somutlaşır12.
Özen; bir yandan hukuka, sözleşmeye, dürüstlük kurallarına, iş görme borcuna, işe ve somut şartlara, sözleşme maksadına uygun, gereken fiil ve hareketleri, tutum ve tavrı; bir yandan da bu uygun fiil ve tutumlar için uygun bilinç ve iradeyi gerektirir. Özenin dış dünyaya yansıyan maddi unsuru dış özen, borçlunun zihni ve fikri sahasında kalan manevi unsuru iç özen diye adlandırılmaktadır13.
Dış özenin ihlali, iş görenin işini ifası sırasında yapması gerekeni gereken nitelik ve nicelikte ya da hiç yapmaması veya yapmaması gerekeni yapması ile oluşan sözleşme ilişkisine aykırı durumu, kısaca hukuka (sözleşmeye) aykırılık unsurunu ifade ederken, iç özen ihlali ise iş görenin bir maddi aykırılığa farkındalığından, bilinç ve iradesinden dolayı kınanabilirlik durumunu, kısaca kusur unsurunu ifade eder. Hukuka aykırılık ile fiil ve hareketin hukuk düzenine uygun olup olmadığı, kusur ile bu fiil ve hareketin hukuk öznesine yüklenebilirliği kastedilmektedir; dolayısıyla dış özen ihlali, hukuka aykırılık unsurunu, özen ihlalinin objektif, borçludan soyut yönünü, iç özen ihlali, kusur unsurunu, özen ihlalinin sübjektif, borçlu ile alakalı yönünü teşkil eder.
Özenin mahiyeti başlı başına işçinin özen borcunu belirlemede yeterli gelmez, işçinin fiil ve iradesinin mahiyete uygunlukta yakalaması gereken seviye özen borcunun sınırlarını çizer. Özenin ölçüsü, işçinin işi ifa sırasında göstereceği gayret ve dikkatte, alacağı tedbir ve işleyeceği fiil ve hareketlerde zorlaması, ulaşması gereken noktayı, aşamayı ifade eder. Özen ölçüsü (derecesi) somut sözleşmedeki ve somut durumdaki özen borcunu belirler; özen nasıl ki iş görme borcunun içini doldurmakta, özen ölçüsü de özen borcunun içini doldurmaktadır. Dolayısıyla özen borcunun ihlali, özen ölçüsünün ihlali demektir. Özen ölçüsü bu anlamda sadece kusuru değil,
12 Vekilin iş görme ile hedef tutulan sonucun başarılı olması için hayat deneylerine ve işlerin normal akışına göre gerekli girişim ve davranışlarda bulunması ve başarılı sonucu engelleyecek davranışlardan kaçınması özen borcunun konusunu teşkil eder. Tandoğan, Özel Borç II syf.410 13 Bu kavramlarla ilgili ayrıntılı bilgi için: Gümüş, Özen syf.48-52; Başpınar, Özen syf.172-177



12. SAYFAYA BENZER SAYFALAR

tabs_sener_yagiz_191898 - Sayfa
...


12. SAYFA ICERIGI

9
hukuki ilişkinin niteliğine, faaliyetin (işin) niteliğine, taraf iradelerine ve özellikle sözleşme şartlarına, somut durumun gereklerine göre somutlaşır12.
Özen; bir yandan hukuka, sözleşmeye, dürüstlük kurallarına, iş görme borcuna, işe ve somut şartlara, sözleşme maksadına uygun, gereken fiil ve hareketleri, tutum ve tavrı; bir yandan da bu uygun fiil ve tutumlar için uygun bilinç ve iradeyi gerektirir. Özenin dış dünyaya yansıyan maddi unsuru dış özen, borçlunun zihni ve fikri sahasında kalan manevi unsuru iç özen diye adlandırılmaktadır13.
Dış özenin ihlali, iş görenin işini ifası sırasında yapması gerekeni gereken nitelik ve nicelikte ya da hiç yapmaması veya yapmaması gerekeni yapması ile oluşan sözleşme ilişkisine aykırı durumu, kısaca hukuka (sözleşmeye) aykırılık unsurunu ifade ederken, iç özen ihlali ise iş görenin bir maddi aykırılığa farkındalığından, bilinç ve iradesinden dolayı kınanabilirlik durumunu, kısaca kusur unsurunu ifade eder. Hukuka aykırılık ile fiil ve hareketin hukuk düzenine uygun olup olmadığı, kusur ile bu fiil ve hareketin hukuk öznesine yüklenebilirliği kastedilmektedir; dolayısıyla dış özen ihlali, hukuka aykırılık unsurunu, özen ihlalinin objektif, borçludan soyut yönünü, iç özen ihlali, kusur unsurunu, özen ihlalinin sübjektif, borçlu ile alakalı yönünü teşkil eder.
Özenin mahiyeti başlı başına işçinin özen borcunu belirlemede yeterli gelmez, işçinin fiil ve iradesinin mahiyete uygunlukta yakalaması gereken seviye özen borcunun sınırlarını çizer. Özenin ölçüsü, işçinin işi ifa sırasında göstereceği gayret ve dikkatte, alacağı tedbir ve işleyeceği fiil ve hareketlerde zorlaması, ulaşması gereken noktayı, aşamayı ifade eder. Özen ölçüsü (derecesi) somut sözleşmedeki ve somut durumdaki özen borcunu belirler; özen nasıl ki iş görme borcunun içini doldurmakta, özen ölçüsü de özen borcunun içini doldurmaktadır. Dolayısıyla özen borcunun ihlali, özen ölçüsünün ihlali demektir. Özen ölçüsü bu anlamda sadece kusuru değil,
12 Vekilin iş görme ile hedef tutulan sonucun başarılı olması için hayat deneylerine ve işlerin normal akışına göre gerekli girişim ve davranışlarda bulunması ve başarılı sonucu engelleyecek davranışlardan kaçınması özen borcunun konusunu teşkil eder. Tandoğan, Özel Borç II syf.410 13 Bu kavramlarla ilgili ayrıntılı bilgi için: Gümüş, Özen syf.48-52; Başpınar, Özen syf.172-177

İlgili Kaynaklar







single.php