İşçinin özen borcu ve özen borcunu ihlalinin hukuki sonuçları


















































































5
bir başkasının tasarrufu altında ve onun hizmetinde bulunması bir hukuki ilişkiye temel niteliğini verebilir. Emek tahsisi diye özetleyebileceğimiz bu durum insanı ve onun manevi değerlerini ön plana çıkardığı gibi genel itibariyle emek sahibinin devamlı ve temel menfaatlerini karşılamakla da beraberinde sosyal, insani ve hukuki derin meseleleri de getirmektedir1.
Fabrikada üretim bandındaki çalışandan evdeki hizmetçiye, binadaki kapıcıdan şirket şubesinin başındaki müdüre, mağazadaki tezgahtardan yük gemisindeki tayfaya, gazete muhabirinden tarladaki ırgata kadar toplumun çok geniş bir kesimi bu son tarz emek arzında bulunmaktadır. Toplumun ekonomik yapısının ağırlıklı kısmını ve en önemli temel taşını bu tarz emek arzı oluşturmaktadır. Dolayısıyla bu tip emek arzına dayanan hukuki ilişkiler ile ilgili meseleler toplumun genel düzeni ve genel yapısını ilgilendirmektedir. Bu sebeple hukukun temel amaçlarından olan toplum düzeninin ve genel adaletin sağlanması bakımından bu hukuki ilişkilerden doğan mesele ve ihtilafların çözümü önem ve öncelik taşımaktadır.
Emek temelli diye adlandırdığımız tüm bu hukuki ilişkilerde ortak nokta asli borçların iş görme edimini içermesidir. İstisna akdinde asli borç niteliğindeki iş görme edimi, eserin teslimi asli ediminin gerçekleşmesi için bir vesiledir. Ortaklık akdinde taahhüt edilen sermaye emek olmadığı ya da ortak şirketi temsil etmediği takdirde iş görme ediminden bahsedemeyiz, iş görme ortaklık ilişkisi bakımından olmazsa olmaz edim değildir, ama ortak, sermaye olarak emek taahhüt etmişse veya ortaklığı temsil, sevk ve idare faaliyetinde bulunuyorsa onun borcu iş görme edimi gerektirir ve bu tarz edimin niteliklerine bağlı olarak şekillenir; bu noktada ortağın edimi somut hukuki ilişkiye göre vekalet ya da hizmet ilişkisine benzeyebilir. Vekalet akdinde iş görme edimi, asli edimi teşkil eder ve iş sahibinin (müvekkil) menfaatine en uygun tarzda ifa edilmesi esastır; bu uygunluğu teminde yetki ve sorumluluk, iş görme ediminin ifasında inisiyatif ve belirleyicilik müvekkil hesabına işi gören vekile düşer. Hizmet ilişkisinde iş görme asli edimi ile borçlu olan
1 Bu tarz emek arzına, daha doğru ifade ile emek tahsisine dayanan hukuki ilişkiler hizmet akdi veya iş sözleşmesi diye adlandırılmaktadır. Bunlar; bir gerçek kişinin, bir gerçek veya tüzel kişi ya da kişi topluluğunun devamlı bir ihtiyacını (menfaatini) karşılamak üzere onlara karşı ve onlara bağlı olarak, onların tasarrufu ve inisiyatifi altında, muayyen veya gayrı muayyen bir süre boyunca bir ücret (bedel,ivaz) karşılığında bedeni ve/veya fikri emeğini tahsis suretiyle işgörme edimi üstlendiği sözleşme ilişkileridir.



8. SAYFAYA BENZER SAYFALAR

tabs_sener_yagiz_191898 - Sayfa
...


8. SAYFA ICERIGI

5
bir başkasının tasarrufu altında ve onun hizmetinde bulunması bir hukuki ilişkiye temel niteliğini verebilir. Emek tahsisi diye özetleyebileceğimiz bu durum insanı ve onun manevi değerlerini ön plana çıkardığı gibi genel itibariyle emek sahibinin devamlı ve temel menfaatlerini karşılamakla da beraberinde sosyal, insani ve hukuki derin meseleleri de getirmektedir1.
Fabrikada üretim bandındaki çalışandan evdeki hizmetçiye, binadaki kapıcıdan şirket şubesinin başındaki müdüre, mağazadaki tezgahtardan yük gemisindeki tayfaya, gazete muhabirinden tarladaki ırgata kadar toplumun çok geniş bir kesimi bu son tarz emek arzında bulunmaktadır. Toplumun ekonomik yapısının ağırlıklı kısmını ve en önemli temel taşını bu tarz emek arzı oluşturmaktadır. Dolayısıyla bu tip emek arzına dayanan hukuki ilişkiler ile ilgili meseleler toplumun genel düzeni ve genel yapısını ilgilendirmektedir. Bu sebeple hukukun temel amaçlarından olan toplum düzeninin ve genel adaletin sağlanması bakımından bu hukuki ilişkilerden doğan mesele ve ihtilafların çözümü önem ve öncelik taşımaktadır.
Emek temelli diye adlandırdığımız tüm bu hukuki ilişkilerde ortak nokta asli borçların iş görme edimini içermesidir. İstisna akdinde asli borç niteliğindeki iş görme edimi, eserin teslimi asli ediminin gerçekleşmesi için bir vesiledir. Ortaklık akdinde taahhüt edilen sermaye emek olmadığı ya da ortak şirketi temsil etmediği takdirde iş görme ediminden bahsedemeyiz, iş görme ortaklık ilişkisi bakımından olmazsa olmaz edim değildir, ama ortak, sermaye olarak emek taahhüt etmişse veya ortaklığı temsil, sevk ve idare faaliyetinde bulunuyorsa onun borcu iş görme edimi gerektirir ve bu tarz edimin niteliklerine bağlı olarak şekillenir; bu noktada ortağın edimi somut hukuki ilişkiye göre vekalet ya da hizmet ilişkisine benzeyebilir. Vekalet akdinde iş görme edimi, asli edimi teşkil eder ve iş sahibinin (müvekkil) menfaatine en uygun tarzda ifa edilmesi esastır; bu uygunluğu teminde yetki ve sorumluluk, iş görme ediminin ifasında inisiyatif ve belirleyicilik müvekkil hesabına işi gören vekile düşer. Hizmet ilişkisinde iş görme asli edimi ile borçlu olan
1 Bu tarz emek arzına, daha doğru ifade ile emek tahsisine dayanan hukuki ilişkiler hizmet akdi veya iş sözleşmesi diye adlandırılmaktadır. Bunlar; bir gerçek kişinin, bir gerçek veya tüzel kişi ya da kişi topluluğunun devamlı bir ihtiyacını (menfaatini) karşılamak üzere onlara karşı ve onlara bağlı olarak, onların tasarrufu ve inisiyatifi altında, muayyen veya gayrı muayyen bir süre boyunca bir ücret (bedel,ivaz) karşılığında bedeni ve/veya fikri emeğini tahsis suretiyle işgörme edimi üstlendiği sözleşme ilişkileridir.

İlgili Kaynaklar







single.php