Kocaeli İli’nde nox emisyon dağılımlarının modellenmesi

































































































































































































































































































































































NO2nin olmadığı bir durumda, troposferde atomik oksijen ve dolayısıyla O3 üretimi olmayacaktır. Bu nedenle O3 konsantrasyonu NO2nin başlangıç konsantrasyonu ile kontrol edilebilir. Ancak kentsel ve bölgesel atmosferde bulunan O3 karışım oranlarının, hesaplamalarla bulunandan daha büyük olduğu görülmektedir. Bu troposfere bırakılan NOX seviyesinin çok fazla olduğu ve NOX ile atomik oksijen oluşumuyla sonuçlanan başka reaksiyonların bulunduğu anlamına gelir (Bond et al., 2002; Tecer, 2000).

(2.15) reaksiyonu bir solar fotoliz reaksiyonu olup yakın UV bandında (300-390 nm) güneş ışığına ihtiyaç duyar. Bu reaksiyon güneşli günlerde öğle saatlerinde başlar ve NO2nin hızla tükenmesine yol açar. Bu reaksiyon hızı günün saatlerine göre çok değişken olup yaz günleri öğle saatlerinde maksimum değere ulaşır (Powe and Willis, 2004; Müezzinoğlu, 2003; Godish, 1997). Dolayısıyla (2.16) reaksiyonu ile O3 oluşumu da (2.15) reaksiyonuna bağlı olarak öğle saatleri ve öğleden sonraki ilk birkaç saat (1-3) içerisinde maksimumdur. Ancak bu oluşumda yükseklik de önemlidir. Saitanis (2003) tarafından yapılan çalışmaya göre, 5-50-300 m gibi yüksekliklerde O3 konsantrasyonu günün saatlerine göre değişirken, 920 m yükseklikte hem gündüz hem de gece saatleri boyunca değişmeyip sabit kalmaktadır.

(2.17) reaksiyonu ile ise harcanan NO2 tekrar yerine konmaktadır. Daha sonra devreye hidrokarbon (HC), uçucu organik bileşikler (VOC) ve radikaller (RO2) girerek O3ü tüketmeden NO NO2 oksitlenmesini sürdürür (Powe and Willis, 2004; Müezzinoğlu, 2003; Raga et al., 2001; Godish, 1997).

RO2 + NO NO2 + RO NO2 + h O + NO O + O2 + M O3 + M

(2.18) (2.15) (2.16)

Böylece ortamda ozonun fazlaca tüketilmediği yeni bir denge oluşur, O3 bir süre için birikmeye başlar. Bu oluşum prosesi diyagram olarak Şekil 2.3de görüldüğü gibidir. Yaz günlerinde sık rastlanan bu kirlenme türü, O3ün yatay hava hareketleriyle dağılması ve/veya tüketilebileceği alanlar üzerine sevk edilmesiyle sona erer. Bu reaksiyon karmaşası fotokimyasal sis (smog) olarak adlandırılmakta ve hava

20



42. SAYFADAKI ANAHTAR KELIMELER

reaksiyon
godish
oluşum
reaksiyonu
radikaller
organik


42. SAYFA ICERIGI

NO2nin olmadığı bir durumda, troposferde atomik oksijen ve dolayısıyla O3 üretimi olmayacaktır. Bu nedenle O3 konsantrasyonu NO2nin başlangıç konsantrasyonu ile kontrol edilebilir. Ancak kentsel ve bölgesel atmosferde bulunan O3 karışım oranlarının, hesaplamalarla bulunandan daha büyük olduğu görülmektedir. Bu troposfere bırakılan NOX seviyesinin çok fazla olduğu ve NOX ile atomik oksijen oluşumuyla sonuçlanan başka reaksiyonların bulunduğu anlamına gelir (Bond et al., 2002; Tecer, 2000).

(2.15) reaksiyonu bir solar fotoliz reaksiyonu olup yakın UV bandında (300-390 nm) güneş ışığına ihtiyaç duyar. Bu reaksiyon güneşli günlerde öğle saatlerinde başlar ve NO2nin hızla tükenmesine yol açar. Bu reaksiyon hızı günün saatlerine göre çok değişken olup yaz günleri öğle saatlerinde maksimum değere ulaşır (Powe and Willis, 2004; Müezzinoğlu, 2003; Godish, 1997). Dolayısıyla (2.16) reaksiyonu ile O3 oluşumu da (2.15) reaksiyonuna bağlı olarak öğle saatleri ve öğleden sonraki ilk birkaç saat (1-3) içerisinde maksimumdur. Ancak bu oluşumda yükseklik de önemlidir. Saitanis (2003) tarafından yapılan çalışmaya göre, 5-50-300 m gibi yüksekliklerde O3 konsantrasyonu günün saatlerine göre değişirken, 920 m yükseklikte hem gündüz hem de gece saatleri boyunca değişmeyip sabit kalmaktadır.

(2.17) reaksiyonu ile ise harcanan NO2 tekrar yerine konmaktadır. Daha sonra devreye hidrokarbon (HC), uçucu organik bileşikler (VOC) ve radikaller (RO2) girerek O3ü tüketmeden NO NO2 oksitlenmesini sürdürür (Powe and Willis, 2004; Müezzinoğlu, 2003; Raga et al., 2001; Godish, 1997).

RO2 + NO NO2 + RO NO2 + h O + NO O + O2 + M O3 + M

(2.18) (2.15) (2.16)

Böylece ortamda ozonun fazlaca tüketilmediği yeni bir denge oluşur, O3 bir süre için birikmeye başlar. Bu oluşum prosesi diyagram olarak Şekil 2.3de görüldüğü gibidir. Yaz günlerinde sık rastlanan bu kirlenme türü, O3ün yatay hava hareketleriyle dağılması ve/veya tüketilebileceği alanlar üzerine sevk edilmesiyle sona erer. Bu reaksiyon karmaşası fotokimyasal sis (smog) olarak adlandırılmakta ve hava

20

İlgili Kaynaklar







single.php