2.1. Herbartın Felsefesi

56

Herbart idealist Fichtenin bir öğrencisiydi. Herbart öğrencilik zamanlarının sonuna doğru, bu dönem Almanyasını idealizm etkisi altına almasına rağmen hocasını eleştirerek kendisini realist olarak tanımlayacak kadar Fichtenin fikirlerinin karşısında yer alır.196 Fichtenin görüşlerinden sıyrılarak Herbart kendisini Kantın bir destekçisi olarak değerlendirmeye başlar. Yine de burada belirtmeliyiz ki meknın kavramsallaştırılmasında Herbart Kant ile aynı fikirde değildir. Öte yandan Herbartın doktrinlerinin bazı noktalarının Leibnizden esinlendiğini görüyoruz. Leibniz gibi Herbart da Newtoncu ve Kantçı, mekn anlayışını reddeder; (Herbart için) mekn daha ziyade, şeylerin birlikte var olmasının düzeni gibi görünmektedir.197

Herbart matematiği felsefeye en yakın bilimsel disiplin olarak görmektedir.198 Bu görüşü anlamak için Herbartın felsefesinin genel hatlarına bakılabilir. Herbart felsefenin diğer bilimlerle ilişki içinde gelişmesinin önemine işaret eder ve her disiplinin teorik gelişmelere olanak verecek merkezi bir kavram etrafında kurulması gerektiğini savunur. Bütün bunların Herbartın, matematiği felsefeye en yakın disiplin olarak görmesini açıkladığı söylenebilir.

2.1.1. Herbartın Riemann Üzerindeki Etkisi
Riemannın Herbarttan hangi noktalarda etkilendiği üzerine birçok görüşün olduğunu daha önce söylemiştik. Herbartın felsefesi ile Riemannın manifold kavramını şekillendirmesindeki noktaları anlaşılır kılmak için öncelikle Scholzun 1982 tarihli makalesini incelemek istiyorum. Scholz, Göttingen Üniversitesindeki Riemann Arşivinde yaptığı araştırmalar çerçevesinde kaleme aldığı bu makalede Herbartın felsefesinin detaylı bir analizini ve Riemannın Herbartın makaleleri üzerine çalışırken aldığı notları, yaptığı alıntıları sunmaktadır. Ben de bundan

196 Ferreiros, J. (2007). Labyrinth of thought: a history of set theory and its role in modern
mathematics. Basel, Switzerland ; Boston: Birkhauser, s.43. 197 A.g.e.,s.46. Like Leibniz, Herbart rejects the Newtonian (and Kantian) conception of space as an absolute receptacle for physical phenomena; rather, it seems to be an order of coexistence of things. 198 A.g.e.,s.46.



66. SAYFADAKI ANAHTAR KELIMELER

herbartın
herbart
riemannın
kavram
riemann
ilişki


66. SAYFA ICERIGI

2.1. Herbartın Felsefesi

56

Herbart idealist Fichtenin bir öğrencisiydi. Herbart öğrencilik zamanlarının sonuna doğru, bu dönem Almanyasını idealizm etkisi altına almasına rağmen hocasını eleştirerek kendisini realist olarak tanımlayacak kadar Fichtenin fikirlerinin karşısında yer alır.196 Fichtenin görüşlerinden sıyrılarak Herbart kendisini Kantın bir destekçisi olarak değerlendirmeye başlar. Yine de burada belirtmeliyiz ki meknın kavramsallaştırılmasında Herbart Kant ile aynı fikirde değildir. Öte yandan Herbartın doktrinlerinin bazı noktalarının Leibnizden esinlendiğini görüyoruz. Leibniz gibi Herbart da Newtoncu ve Kantçı, mekn anlayışını reddeder; (Herbart için) mekn daha ziyade, şeylerin birlikte var olmasının düzeni gibi görünmektedir.197

Herbart matematiği felsefeye en yakın bilimsel disiplin olarak görmektedir.198 Bu görüşü anlamak için Herbartın felsefesinin genel hatlarına bakılabilir. Herbart felsefenin diğer bilimlerle ilişki içinde gelişmesinin önemine işaret eder ve her disiplinin teorik gelişmelere olanak verecek merkezi bir kavram etrafında kurulması gerektiğini savunur. Bütün bunların Herbartın, matematiği felsefeye en yakın disiplin olarak görmesini açıkladığı söylenebilir.

2.1.1. Herbartın Riemann Üzerindeki Etkisi
Riemannın Herbarttan hangi noktalarda etkilendiği üzerine birçok görüşün olduğunu daha önce söylemiştik. Herbartın felsefesi ile Riemannın manifold kavramını şekillendirmesindeki noktaları anlaşılır kılmak için öncelikle Scholzun 1982 tarihli makalesini incelemek istiyorum. Scholz, Göttingen Üniversitesindeki Riemann Arşivinde yaptığı araştırmalar çerçevesinde kaleme aldığı bu makalede Herbartın felsefesinin detaylı bir analizini ve Riemannın Herbartın makaleleri üzerine çalışırken aldığı notları, yaptığı alıntıları sunmaktadır. Ben de bundan

196 Ferreiros, J. (2007). Labyrinth of thought: a history of set theory and its role in modern
mathematics. Basel, Switzerland ; Boston: Birkhauser, s.43. 197 A.g.e.,s.46. Like Leibniz, Herbart rejects the Newtonian (and Kantian) conception of space as an absolute receptacle for physical phenomena; rather, it seems to be an order of coexistence of things. 198 A.g.e.,s.46.

İlgili Kaynaklar







single.php