edilmesi için günümüzde uygun çeşitlerin elde edilmesi için ıslah ve uygun yetişme ortamının belirlenmesi için ekolojik araştırmalar yapılmaktadır.
Thymus türlerinin uçucu yağlarının 16. yüzyıldan beri kullanıldığı bilinmektedir. Ancak 1930lara kadar yılda ne kadar uçucu yağ üretildiği bilinmemekle birlikte 5-10 tonluk bir üretim tahmin edilmektedir. Uçucu yağ Ispanya, Fransa Yunanistan, İsrail, Fas, Cezayir ve Almanyada üretilmektedir. Ancak uçucu yağ üretiminde yıllık 6 tona yaklaşan üretimi ile Ispanya başta gelmektedir [20]. Ticari olarak kırmızı ve beyaz uçucu yağ elde edilmektedir. Kırmızı renk timol ile demir arasındaki reaksiyondan kaynaklanmaktadır. Beyaz yağ, çelik kaplarda kırmızı yağın distilasyonu ile elde edilir.
Ülkemizde kekik olarak Satureja, Origanum, Coridothymus ve Thymus türleri kullanılmakta ve ihraç edilmektedir. Thymus türlerinin bir kısmı sürünücü, sürünücü olmayanlar ise genellikle kısa boylu olduklarından toplanmaları zordur. Sadece yerel olarak tüketilmektedir. Bu nedenle şimdilik tüketimleri sınırlıdır. Tüketim miktarını saptamak olanaksızdır. Ancak giderek önem kazanacağı da açıktır.
Giresun, Kümbet yaylasında T. pseudopulegioides ve T. praecox, Van çevresinde T. kotschyanus ve T. migricus; Antalya çevresinde T. longicaulis ve T. zygioides, Malatya, Kahramanmaraş ve Sivas çevresinde T. fallax ve T. kotschyanus var. glabrescens karışık olarak toplanıp yol boylarında ve yaylara gelenlere satılmakta ya da evlerde kullanılmaktadır.
Özellikle Kahramanmaraş ve Malatya çevresinde T. fallax ve T. kotschyanus var. glabrescens toplanıp gölgede kurutulduktan sonra çay şeklinde hazırlanıp içilmektedir. Kaynaklarda rastlanmamakla birlikte kalp rahatsızlıklarına iyi geldiğine inanılmaktadır. Bu nedenle özellikle kalp ameliyatı ve anjiyo olanlar tarafından sürekli kullanıldığı halk tarafından belirtilmektedir [12]. Kazdağına (Balıkesir) özgü ve dar alanlarda bulunan T. pulvinatus çay olarak kullanıldığından dağda yapılan festivale katılanlar ve yöre halkı tarafından toplanmaktadır. Gövdeleri çok kısa olduğu için toplama sırasında kökleri de çıkmaktadır. Bu nedenle çok zarar gören T. pulvinatus tehlike altındadır. Yukarıda belirtildiği gibi ticari amaçlarla yetiştirilecek olan Thymus türlerinde, ürün kalitesi bakımından uygun kemotipler ve ekolojik istekleri önemlidir. Türkiye türlerinin bu yönden araştırılması gereklidir.
Son yıllarda Thymus türlerinden elde edilen uçucu yağların antibakteriyel, antifungal ve antioksidan etkileri ile ilgili araştırmalar, Akdeniz ülkelerinde olduğu gibi Türkiyede de artmaktadır. T. longiolus L., T . zygioides L. ve T. pulvinatus türlerinden elde edilen uçucu yağların Esherichia coli, Staphylococcos aureus, Pseudomonas auriginosa, Enterobacter aerogenes, Proteus vulgaris ve Candida albicans türlerini inhibe ettiği saptanmıştır.Bu inhibisyonda monoterpenlerden timol ve karvakrolün etkili olduğu belirlenmiştir [21]. Jipsli alanlara özgü endemik bir tür olan T. spathulifoliusun uçucu yağı ve metanol ekstraktının
8



16. SAYFADAKI ANAHTAR KELIMELER

thymus
uçucu
kotschyanus
glabrescens
yağı
yağların


16. SAYFA ICERIGI

edilmesi için günümüzde uygun çeşitlerin elde edilmesi için ıslah ve uygun yetişme ortamının belirlenmesi için ekolojik araştırmalar yapılmaktadır.
Thymus türlerinin uçucu yağlarının 16. yüzyıldan beri kullanıldığı bilinmektedir. Ancak 1930lara kadar yılda ne kadar uçucu yağ üretildiği bilinmemekle birlikte 5-10 tonluk bir üretim tahmin edilmektedir. Uçucu yağ Ispanya, Fransa Yunanistan, İsrail, Fas, Cezayir ve Almanyada üretilmektedir. Ancak uçucu yağ üretiminde yıllık 6 tona yaklaşan üretimi ile Ispanya başta gelmektedir [20]. Ticari olarak kırmızı ve beyaz uçucu yağ elde edilmektedir. Kırmızı renk timol ile demir arasındaki reaksiyondan kaynaklanmaktadır. Beyaz yağ, çelik kaplarda kırmızı yağın distilasyonu ile elde edilir.
Ülkemizde kekik olarak Satureja, Origanum, Coridothymus ve Thymus türleri kullanılmakta ve ihraç edilmektedir. Thymus türlerinin bir kısmı sürünücü, sürünücü olmayanlar ise genellikle kısa boylu olduklarından toplanmaları zordur. Sadece yerel olarak tüketilmektedir. Bu nedenle şimdilik tüketimleri sınırlıdır. Tüketim miktarını saptamak olanaksızdır. Ancak giderek önem kazanacağı da açıktır.
Giresun, Kümbet yaylasında T. pseudopulegioides ve T. praecox, Van çevresinde T. kotschyanus ve T. migricus; Antalya çevresinde T. longicaulis ve T. zygioides, Malatya, Kahramanmaraş ve Sivas çevresinde T. fallax ve T. kotschyanus var. glabrescens karışık olarak toplanıp yol boylarında ve yaylara gelenlere satılmakta ya da evlerde kullanılmaktadır.
Özellikle Kahramanmaraş ve Malatya çevresinde T. fallax ve T. kotschyanus var. glabrescens toplanıp gölgede kurutulduktan sonra çay şeklinde hazırlanıp içilmektedir. Kaynaklarda rastlanmamakla birlikte kalp rahatsızlıklarına iyi geldiğine inanılmaktadır. Bu nedenle özellikle kalp ameliyatı ve anjiyo olanlar tarafından sürekli kullanıldığı halk tarafından belirtilmektedir [12]. Kazdağına (Balıkesir) özgü ve dar alanlarda bulunan T. pulvinatus çay olarak kullanıldığından dağda yapılan festivale katılanlar ve yöre halkı tarafından toplanmaktadır. Gövdeleri çok kısa olduğu için toplama sırasında kökleri de çıkmaktadır. Bu nedenle çok zarar gören T. pulvinatus tehlike altındadır. Yukarıda belirtildiği gibi ticari amaçlarla yetiştirilecek olan Thymus türlerinde, ürün kalitesi bakımından uygun kemotipler ve ekolojik istekleri önemlidir. Türkiye türlerinin bu yönden araştırılması gereklidir.
Son yıllarda Thymus türlerinden elde edilen uçucu yağların antibakteriyel, antifungal ve antioksidan etkileri ile ilgili araştırmalar, Akdeniz ülkelerinde olduğu gibi Türkiyede de artmaktadır. T. longiolus L., T . zygioides L. ve T. pulvinatus türlerinden elde edilen uçucu yağların Esherichia coli, Staphylococcos aureus, Pseudomonas auriginosa, Enterobacter aerogenes, Proteus vulgaris ve Candida albicans türlerini inhibe ettiği saptanmıştır.Bu inhibisyonda monoterpenlerden timol ve karvakrolün etkili olduğu belirlenmiştir [21]. Jipsli alanlara özgü endemik bir tür olan T. spathulifoliusun uçucu yağı ve metanol ekstraktının
8

İlgili Kaynaklar







single.php