Zonguldak bölgesi sera gazı emisyon miktarlarının belirlenmesi



































































































































3.7 OZON OLUŞTURMA POTANSİYELİ
Troposferik ozonun oluşum reaksiyonlarına katılan yüzlerce farklı uçucu organik bileşik bulunmaktadır. Her birinin atmosferik ömrü ve kimyasal reaktivitesi farklıdır. Bu nedenle her VOC bileşiği, ozon oluşumunda farklı etki oranına sahiptir. OH karşısında kimyasal reaktivitesi çok düşük olan CH4ü ayırdıktan sonra Metan Dışı Uçucu Organik Bileşiklerin (NMVOC) ozon oluşumundaki etkilerinin belirlenmesi için fotokimyasal ozon oluşturma potansiyeli (POCP) adı verilen reaktivite skalasından yararlanılır. Literatürde POCP için oldukça değişik tanımlar bulunmaktadır. En basit şekliyle POCP, herhangi bir hidrokarbonun konsantrasyonundaki artışla oluşan ozon konsantrasyonundaki artışın, etilenin konsantrasyonundaki artışla oluşan ozon konsantrasyonundaki artışa oranı olarak tanımlanabilir (Denklem 3.8). Aynı tanımlama artış yerine azalış şeklinde de yapılabilir. Bir başka değişle POCP, herhangi bir hidrokarbonun konsantrasyonundaki azalışla oluşan ozon konsantrasyonundaki azalışın, etilenin konsantrasyonundaki azalışla oluşan ozon konsantrasyonundaki azalışa oranı olarak tanımlanabilir. Herhangi bir i hidrokarbonu için fotokimyasal ozon oluşturma potansiyeli aşağıdaki gibi formüle edilmektedir (Derwent et al. 1998, Xiao and Zhu 2003, Reis 2005):

POCPi

=

i

hidrokarbonuyla ozondaki artış / azalış etilen ile ozondaki artış / azalış

POCPi

=

O3,i / M(C)i O3,etilen / M(C)etilen

x 100

(3.8)

POCP değerleri hesaplamak için dört değişik yöntem mevcuttur. Bunlar: duman çemberi (smog chamber) çalışmaları, organik kimyasallarla OHın tepkimesindeki hız sabiti verileri, hava kalitesi simülasyon modelleri ve detaylı kimyasal mekanizmalardır. Laboratuar ortamında yapılan bir duman çemberi deneyinin sonuçları Şekil 3.6da gösterilmiştir. Başlangıç konsantrasyonu olarak 500 ppb propan, 400 ppb NO ve 100 ppb NO2 7 saat boyunca güneş ışığı altında bekletilmiştir. NO ve propen konsantrasyonu sürekli olarak azalırken NO2 90 dakikada pik yapmış sonradan azalmaya başlamıştır. Duman çemberinde 7 saat sonucunda ozon, PAN ve formaldehit oluştuğu gözlenmiştir. Organik kimyasallarla OHın tepkimesindeki hız sabitlerinin kullanımı oldukça basit bir yöntem olduğu için POCP değerlerini hesaplamada artık kullanılmamaktadır. Duman çemberi deneylerinden elde edilen
35



58. SAYFAYA BENZER SAYFALAR

Yer seviyesi ozon kirliliğine neden olan parametrelerin İstanbul ili için incelenmesi - Sayfa 40
Los Angeles şehrinde oluşan NO, NO2 ve O3 kirleticilerinin günlük olarak değişimi Şekil 3.4’de gösterilmiştir (Atmospheric Photochemical Reactions, 475). Şekil 3.4 NO, NO2 ve Ozonun gün içinde zamana bağlı değişimi. 3.11 Hidrokarbonların Reaksiyonları Hidrokarbon, karbon ve hidrojenden meydana gelen organik bileşiklere verilen genel addır. Benzin ve diğer petrol ürünlerinde yer alan bileşiklerin ...

58. SAYFADAKI ANAHTAR KELIMELER

ozon
bileşik
organik
fotokimyasal
kimyasal
oluşum


58. SAYFA ICERIGI

3.7 OZON OLUŞTURMA POTANSİYELİ
Troposferik ozonun oluşum reaksiyonlarına katılan yüzlerce farklı uçucu organik bileşik bulunmaktadır. Her birinin atmosferik ömrü ve kimyasal reaktivitesi farklıdır. Bu nedenle her VOC bileşiği, ozon oluşumunda farklı etki oranına sahiptir. OH karşısında kimyasal reaktivitesi çok düşük olan CH4ü ayırdıktan sonra Metan Dışı Uçucu Organik Bileşiklerin (NMVOC) ozon oluşumundaki etkilerinin belirlenmesi için fotokimyasal ozon oluşturma potansiyeli (POCP) adı verilen reaktivite skalasından yararlanılır. Literatürde POCP için oldukça değişik tanımlar bulunmaktadır. En basit şekliyle POCP, herhangi bir hidrokarbonun konsantrasyonundaki artışla oluşan ozon konsantrasyonundaki artışın, etilenin konsantrasyonundaki artışla oluşan ozon konsantrasyonundaki artışa oranı olarak tanımlanabilir (Denklem 3.8). Aynı tanımlama artış yerine azalış şeklinde de yapılabilir. Bir başka değişle POCP, herhangi bir hidrokarbonun konsantrasyonundaki azalışla oluşan ozon konsantrasyonundaki azalışın, etilenin konsantrasyonundaki azalışla oluşan ozon konsantrasyonundaki azalışa oranı olarak tanımlanabilir. Herhangi bir i hidrokarbonu için fotokimyasal ozon oluşturma potansiyeli aşağıdaki gibi formüle edilmektedir (Derwent et al. 1998, Xiao and Zhu 2003, Reis 2005):

POCPi

=

i

hidrokarbonuyla ozondaki artış / azalış etilen ile ozondaki artış / azalış

POCPi

=

O3,i / M(C)i O3,etilen / M(C)etilen

x 100

(3.8)

POCP değerleri hesaplamak için dört değişik yöntem mevcuttur. Bunlar: duman çemberi (smog chamber) çalışmaları, organik kimyasallarla OHın tepkimesindeki hız sabiti verileri, hava kalitesi simülasyon modelleri ve detaylı kimyasal mekanizmalardır. Laboratuar ortamında yapılan bir duman çemberi deneyinin sonuçları Şekil 3.6da gösterilmiştir. Başlangıç konsantrasyonu olarak 500 ppb propan, 400 ppb NO ve 100 ppb NO2 7 saat boyunca güneş ışığı altında bekletilmiştir. NO ve propen konsantrasyonu sürekli olarak azalırken NO2 90 dakikada pik yapmış sonradan azalmaya başlamıştır. Duman çemberinde 7 saat sonucunda ozon, PAN ve formaldehit oluştuğu gözlenmiştir. Organik kimyasallarla OHın tepkimesindeki hız sabitlerinin kullanımı oldukça basit bir yöntem olduğu için POCP değerlerini hesaplamada artık kullanılmamaktadır. Duman çemberi deneylerinden elde edilen
35

İlgili Kaynaklar







single.php